Welk vermogen heeft je warmtepomp nodig? Warmteverlies berekenen

Het vermogen van je warmtepomp, ook de capaciteit genoemd, volgt uit het warmteverlies van je woning: hoeveel warmte, in kilowatt (kW), de woning nodig heeft om op een koude dag warm te blijven. Dat bepaalt een warmteverliesberekening per ruimte volgens NBN EN 12831, met de ontwerpbuitentemperatuur die de norm voor jouw gemeente vastlegt. Als eerste schatting komt onze voorbeeldwoning van 150 m² met de vuistregel van de CREG uit op 8,29 kW als ze op mazout stookt en op 6,89 kW als ze op gas stookt, telkens bij −9 °C in Ukkel.

Een vuistregel helpt je om een offerte te controleren, niet om een toestel te kiezen.

In het kort

• Per ruimte berekenen. Het warmteverlies van elke ruimte en van de hele woning volgt uit NBN EN 12831-1 met de Belgische nationale bijlage, die de buitentemperatuur per gemeente vastlegt.
• Vuistregel als controle. De warmte voor verwarming per jaar gedeeld door 1.835 geeft het vermogen bij −9 °C in Ukkel: 8,29 kW voor onze voorbeeldwoning op mazout, 6,89 kW op gas.
• Niet te groot. De oppervlakte en je oude ketel zijn geen maatstaf. Een te groot toestel slaat op zachte dagen vaker af en aan.
• Koude dagen. Onder de evenwichtstemperatuur springt een elektrische weerstand bij: die maakt van 1 kWh stroom 1 kWh warmte en kan je maandpiek verhogen.

Wat is het verschil tussen warmteverlies en warmtevraag?

Het warmteverlies, in de norm de warmtebelasting, is een vermogen in kW: de warmte die je woning verliest als het buiten zo koud is als de ontwerpbuitentemperatuur. De warmtevraag is een hoeveelheid energie in kilowattuur (kWh): de warmte die je woning over een heel jaar nodig heeft. Wat die warmte aan stroom kost, lees je in het verbruik van een warmtepomp.

De berekening levert twee resultaten op: per ruimte het warmteverlies waarmee je nagaat of de radiator in die ruimte volstaat, en voor de hele woning het vermogen waarop je de warmtepomp kiest. In beide zitten twee verliezen: warmte die door muren, ramen, dak en vloer wegvloeit, en warmte die verloren gaat met infiltratie en ventilatie.

Hoe bereken je het vermogen van een warmtepomp met een vuistregel?

Voor een eerste schatting deelt de CREG de warmte die een woning per jaar voor verwarming nodig heeft door 1.835, het aantal genormaliseerde graaddagen voor België. Het resultaat is het vermogen bij −9 °C, de basistemperatuur van het weerstation in Ukkel. Zo reken je het zelf uit:

1. Neem je jaarverbruik. Bij gas staat het aantal kWh op je energiefactuur, omgerekend met de bovenste verbrandingswaarde. Bij mazout vermenigvuldig je de liters per jaar met 10,641 kWh per liter. Neem het gemiddelde van enkele jaren: een zachte of strenge winter verschuift het resultaat.
2. Reken de nuttige warmte uit. Een oude ketel zet niet alle energie in warmte om. Wij rekenen voor een oude stookolieketel met 80% en voor een oude gasketel met 85% over het jaar; dat zijn onze aannames, geen metingen van jouw ketel.
3. Trek het sanitair warm water af. Verwarmt je ketel ook het water voor bad, douche en keuken, trek dan ongeveer 1.811 kWh af, de raming van de CREG voor een gezin van drie.
4. Deel door 1.835. Het resultaat is het vermogen in kW bij −9 °C in Ukkel.

De formule kent je kamers en radiatoren niet, en je stookgedrag zit al in je verbruik: wie kamers koud laat, krijgt een kleiner getal. De CREG noemt de formule zelf theoretisch. Ga je isoleren, dan geldt je oude verbruik straks niet meer.

Rekenvoorbeeld: hoeveel kW heeft onze voorbeeldwoning nodig?

Onze voorbeeldwoning is een woning van 150 m² in halfopen of open bebouwing uit de jaren '70–'80, met radiatoren. We rekenen ze twee keer door: met een stookolieketel die 2.000 liter mazout per jaar verbruikt, en met een gasketel die 17.000 kWh gas per jaar verbruikt, het jaarverbruik dat de Vlaamse Nutsregulator voor een doorsnee gezin gebruikt. Het is een rekenvoorbeeld, geen gemiddelde Vlaamse woning.

Dezelfde woning komt op een ander vermogen uit, alleen omdat de oude ketel en het verbruik verschillen: de vuistregel rekent terug vanuit het verbruik, niet vanuit de muren en kamers.

Het vermogen bepaalt ook mee wat je betaalt: in de offertes die we analyseerden kost een lucht-waterwarmtepomp met boiler geplaatst meestal € 12.000 tot € 15.500 voor 4 à 6 kW en € 14.000 tot € 17.500 voor 8 à 10 kW, inclusief 6% btw in een woning van minstens tien jaar oud; voor 7 kW is er geen aparte prijsvork. Meer in wat een warmtepomp kost.

Hoeveel kW warmtepomp heb je nodig per m²?

Buildwise, het innovatiecentrum van de bouwsector, waarschuwt dat waarden in watt per vierkante meter alleen dienen om te controleren of een berekend resultaat in de juiste orde van grootte ligt; voor het dimensioneren mag je ze niet gebruiken. In onze voorbeeldwoning loopt het al van 46 naar 55 W/m², alleen door het verschil tussen de gas- en de mazoutvariant.

Ook het vermogen van je bestaande radiatoren is geen goede maat. Buildwise raadt af om daarmee het warmteverlies te berekenen, omdat de radiatoren zeer waarschijnlijk te groot gedimensioneerd zijn. De berekening moet net uitwijzen of ze volstaan, eventueel bij een lagere watertemperatuur; meer in warmtepomp met radiatoren.

Hoe verloopt een warmteverliesberekening per ruimte?

De referentiemethode is de Europese norm NBN EN 12831-1 met de Belgische nationale bijlage NBN EN 12831-1 ANB van 2020. Je installateur gaat ruimte per ruimte te werk:

1. Ruimtes opmeten. Vloeroppervlakte en volume van elke ruimte, en per muur, raam, dak en vloer de oppervlakte en de U-waarde, de warmtedoorgang van dat bouwdeel.
2. Binnentemperatuur kiezen. Per ruimte de temperatuur die je wilt halen. De nationale bijlage legt die niet op maar geeft aanbevelingen, dus spreek af wat je wilt.
3. Buitentemperatuur invullen. De ontwerpbuitentemperatuur die de nationale bijlage voor jouw gemeente vastlegt, en de temperatuur van de grond en van aangrenzende gebouwen.
4. Verliezen berekenen. Het verlies door elke wand, door infiltratie en ventilatie, en eventueel een opwarmvermogen als je de temperatuur 's nachts laat zakken.
5. Resultaat. Het warmteverlies per ruimte in watt en voor de hele woning in kW.

Het Vlaamse actieplan voor warmtepompen schrijft dat zo'n berekening nauwkeurig werk en tijd vraagt, waardoor veel installateurs met vuistregels werken; dat kan fout gedimensioneerde en dus slecht werkende warmtepompen opleveren. Vraag de berekening daarom op papier, met de resultaten per ruimte.

Met welke buitentemperatuur reken je in Vlaanderen?

De ontwerpbuitentemperatuur is de lage buitentemperatuur waarvoor je verwarming wordt gedimensioneerd. In België legt de nationale bijlage bij NBN EN 12831-1 ze per gemeente vast; je installateur haalt de waarde voor jouw gemeente uit de norm. De −9 °C in Ukkel in deze gids is alleen het rekenpunt van de vuistregel van de CREG, die één gemiddelde basistemperatuur voor heel België neemt.

De graaddagen van het KMI, een maat voor hoeveel er gestookt moet worden, liggen in de Vlaamse steden dicht bij die van Ukkel, en strenge vorst is zeldzaam:

Gemiddelden van het KMI over 1991–2020. Op een vorstdag zakt de minimumtemperatuur onder 0 °C, op een dag met strenge vorst onder −10 °C.

Werkt de warmtepomp alleen, dan moet haar vermogen volgens NBN EN 15450 minstens gelijk zijn aan het berekende warmteverlies. Kijk daarvoor naar de vermogenscurve van de fabrikant bij jouw buitentemperatuur én jouw watertemperatuur. Buildwise geeft een voorbeeld: een toestel van 6,6 kW, gemeten bij −7 °C buiten en water van 35 °C, dekt een warmteverlies van 6 kW bij −10 °C zolang het water 35 °C blijft. Moet het water 55 °C zijn, dan levert hetzelfde toestel minder dan 4 kW. Waarom de watertemperatuur zoveel uitmaakt, lees je in het rendement van een warmtepomp.

Wat is de evenwichtstemperatuur en wanneer springt de bijverwarming bij?

Een warmtepomp moet het warmteverlies op de koudste dag niet altijd alleen dekken. Buildwise beschrijft twee bivalente opstellingen: bij de alternatieve neemt een andere warmtebron onder een bepaalde buitentemperatuur alles over, bij de parallelle vult ze alleen het tekort aan en blijft de warmtepomp draaien. Die grens heet de evenwichtstemperatuur: de buitentemperatuur waarbij het vermogen van de warmtepomp gelijk is aan wat de woning nodig heeft.

In onze voorbeeldwoning op gas zetten we het warmteverlies uit tegen het hoogste vermogen van een Viessmann Vitocal 250-A 08, een toestel dat in België verkocht wordt, met water van 55 °C naar de radiatoren. Het warmteverlies is onze rechte lijn volgens de vuistregel van de CREG, van 0 kW bij 15 °C tot 6,89 kW bij −9 °C.

Vermogen in kW

Hoogste vermogen Vitocal 250-A 08 bij water van 55 °C · Hoogste: 10, 9,94 kW · Laagste: -15, 4,86 kW

0 kW2 kW4 kW6 kW8 kW10 kW

Rekenpunt van de vuistregel: −9 °C in Ukkel

Evenwichtstemperatuur: ongeveer −6,6 °C

-14-12-10-8-6-4-20246810

• Hoogste vermogen Vitocal 250-A 08 bij water van 55 °C
• Warmteverlies van de voorbeeldwoning op gas

• Rekenpunt van de vuistregel: −9 °C in Ukkel
• Evenwichtstemperatuur: ongeveer −6,6 °C

Buitentemperatuur in °C	Hoogste vermogen Vitocal 250-A 08 bij water van 55 °C	Warmteverlies van de voorbeeldwoning op gas
-15	4,86 kW	8,61 kW
-7	6,18 kW	6,31 kW
2	6,83 kW	3,73 kW
7	8,38 kW	2,3 kW
10	9,94 kW	1,43 kW

De lijnen kruisen rond −6,6 °C. Daaronder schiet de warmtepomp tekort: bij −9 °C levert ze ongeveer 5,9 kW, zodat de ingebouwde elektrische weerstand ongeveer 1 kW moet bijspringen. Die weerstand heeft in dit toestel drie trappen van 2,4, 2,4 en 3,2 kW, samen 8 kW. Hij maakt van 1 kWh stroom 1 kWh warmte, terwijl de warmtepomp bij −7 °C buiten en 55 °C water volgens de Belgische technische fiche nog 2,1 kWh warmte per kWh stroom maakt. Hoe zo'n vriesdag in Ukkel uur per uur verloopt, toont de grafiek hieronder.

Een iets kleinere warmtepomp met bijverwarming is dus geen fout, zolang de evenwichtstemperatuur laag ligt.

Twee winterdagen gemeten in Ukkel (KMI, 2016–2025), met hetzelfde toestel. De grafiek spreidt alle warmte van onze voorbeeldwoning op gas, ook die voor sanitair warm water, over de graaddagen; de vuistregel van de CREG hierboven doet dat alleen met de warmte voor verwarming. Daardoor ligt de warmtevraag er bij elke buitentemperatuur hoger dan op die lijn, en springt op de vriesdag de elektrische weerstand een deel van de uren bij. Hoeveel bijverwarming je echt nodig hebt, hangt af van het berekende warmteverlies. De stooklijn met 55 °C water bij −9 °C is onze aanname, geen ontwerpbuitentemperatuur.

De weerstand weegt ook op je capaciteitstarief: draait de eerste trap van 2,4 kW in twee wintermaanden mee in het kwartier van je maandpiek, dan stijgt je gemiddelde maandpiek met hoogstens 2,4 × 2 ÷ 12 = 0,4 kW, ongeveer € 23 per jaar aan het Vlaamse gemiddelde van 2026 (€ 56,59 per kW per jaar, incl. btw). Meer in capaciteitstarief en warmtepomp. Is de tweede warmtebron een gasketel in plaats van een weerstand, dan heb je een hybride warmtepomp.

Waarom is een te grote warmtepomp geen goed idee?

Een warmtepomp draait het grootste deel van de winter bij zacht weer, als de woning veel minder nodig heeft. Ze kan haar vermogen terugregelen, maar niet onbeperkt: zakt de vraag onder het laagste vermogen, dan slaat het toestel af en weer aan.

Bij 7 °C buiten heeft de voorbeeldwoning ongeveer 2,3 kW nodig, bij 10 °C ongeveer 1,4 kW. Het grote toestel slaat dus al af en aan vanaf ongeveer 4,5 °C buiten. In Ukkel is het van maart tot november gemiddeld warmer; alleen december, januari en februari zijn kouder, met gemiddeld 4,3, 3,7 en 4,2 °C. Volgens de code van goede praktijk van het Departement Omgeving geeft het opstarten van een buitenunit ook meer geluid. Het regelbereik geldt bij één testpunt; vraag je installateur naar het laagste vermogen bij jouw temperaturen.

Heb je een buffervat nodig?

Dat hangt af van het toestel: van het minimale debiet en de hoeveelheid water die het nodig heeft om te ontdooien. Bij de Vitocal 250-A zit bijvoorbeeld in sommige binnenunits (IDU-A, types V052 en V055) een buffer van 16 liter, juist om de energie voor het ontdooien en een debiet van minstens 1.000 liter per uur te verzekeren. Wordt een extra buffervat voorgesteld, vraag dan eerst of een kleiner toestel niet beter past, en laat het buffervat apart prijzen met de reden waarom het nodig is.

Checklist: wat moet je warmteverliesberekening tonen?

• De methode: NBN EN 12831-1 met de Belgische nationale bijlage, en wie de berekening maakte.
• De ontwerpbuitentemperatuur voor jouw gemeente.
• Per ruimte de oppervlaktes en U-waarden van muren, ramen, dak en vloer, en of geplande isolatie of nieuwe ramen meetellen.
• Het warmteverlies per ruimte in watt en voor de hele woning in kW.
• Het vermogen van het toestel bij jouw buitentemperatuur en watertemperatuur, de evenwichtstemperatuur en het vermogen van de weerstand.
• Het laagste vermogen van het toestel naast wat de woning op een zachte dag nodig heeft.
• De reden voor een buffervat of een groter toestel dan het berekende warmteverlies.
• Per ruimte of de radiator of vloerverwarming volstaat bij de geplande watertemperatuur; hoe je dat nagaat, lees je in warmtepomp met radiatoren.

Hoe je de rest van een offerte nakijkt, lees je in offertes voor een warmtepomp vergelijken.

Bedragen en tarieven die veranderen

Zo rekenen we

Het rekenvoorbeeld is onze voorbeeldwoning van 150 m², op mazout (2.000 liter, oude ketel 80%) en op gas (17.000 kWh zoals op je energiefactuur, oude ketel 85%). We trekken 1.811 kWh sanitair warm water af en delen door 1.835, de vuistregel van de CREG voor −9 °C in Ukkel. De toestelwaarden komen uit de documenten van Viessmann. Het is een schatting, geen warmteverliesberekening; meer in onze redactionele methode.

Veelgestelde vragen

Hoeveel kW warmtepomp heb je nodig voor 100 m²?

Daar bestaat geen vast getal: het vermogen volgt uit het warmteverlies, niet uit de oppervlakte. Onze voorbeeldwoning komt met de vuistregel van de CREG op 46 tot 55 W/m². Een woning van 100 m² met hetzelfde verlies per m² zou zo op ongeveer 4,6 tot 5,5 kW uitkomen, maar volgens Buildwise dienen zulke waarden alleen om te controleren of een berekening de juiste orde van grootte heeft. Je installateur rekent per ruimte.

Kan ik het vermogen van mijn warmtepomp berekenen uit mijn gasverbruik?

Als eerste schatting wel. Neem de kWh gas van je energiefactuur, vermenigvuldig met het rendement van je oude ketel, trek 1.811 kWh sanitair warm water af en deel door 1.835. Voor onze voorbeeldwoning met 17.000 kWh gas en een ketel van 85% geeft dat 6,89 kW bij −9 °C in Ukkel. Het toestel kies je pas op basis van een berekening per ruimte.

Mag mijn warmtepomp minder vermogen hebben dan mijn oude ketel?

Ja. Volgens NBN EN 15450 moet een warmtepomp die alleen werkt, minstens het berekende warmteverlies van je woning dekken; het vermogen van je oude ketel speelt daarin geen rol. Onze voorbeeldwoning op gas heeft volgens de vuistregel 6,89 kW nodig bij −9 °C in Ukkel, ongeacht hoe groot de ketel was.

Kan ik het warmteverlies van mijn woning zelf berekenen?

Een eerste schatting wel, met de vuistregel uit je gas- of mazoutverbruik hierboven. De berekening per ruimte volgens NBN EN 12831-1 vraagt de oppervlaktes en U-waarden van elke muur, elk raam, het dak en de vloer, en de ontwerpbuitentemperatuur die de nationale bijlage voor jouw gemeente vastlegt. Laat die berekening door je installateur maken en vraag de resultaten per ruimte op papier.

Wat gebeurt er als mijn warmtepomp te klein is?

Onder de evenwichtstemperatuur vult de elektrische weerstand het tekort aan. Die maakt van 1 kWh stroom 1 kWh warmte, dus vaak bijspringen maakt je verbruik en je maandpiek hoger. Volgens onze schatting met de vuistregel van de CREG schiet een Vitocal 250-A 08 in onze voorbeeldwoning op gas pas onder ongeveer −6,6 °C tekort; wanneer de weerstand echt bijspringt, hangt af van het berekende warmteverlies en de instelling van de regeling.