Geothermische warmtepomp: boring, prijs en wanneer hij loont

Een geothermische warmtepomp, ook bodem-waterwarmtepomp genoemd, haalt warmte uit de bodem of het grondwater en heeft geen buitenunit met ventilator. Met een verticale boring kost hij geplaatst meestal € 23.500 tot € 27.500, inclusief 6% btw in een woning van minstens tien jaar oud, in de offertes die we analyseerden en volgens de adviesprijzen van de fabrikanten; de boring alleen kost in die offertes € 7.000 tot € 11.500, exclusief btw. In Vlaanderen mag je zonder vergunning boren tot het plaatselijke dieptecriterium als je buiten de beschermingszones voor drinkwater blijft, en alleen een erkend boorbedrijf mag boren.

Tegenover een lucht-waterwarmtepomp betaal je duizenden euro's meer, vooral voor de boring. In ruil heb je geen buitenunit, kan je passief koelen en is de bron in de winter warmer dan de buitenlucht. Deze gids gaat over Vlaanderen; in Brussel en Wallonië gelden eigen premies en regels.

Wat is een geothermische warmtepomp en hoe werkt hij?

Een geothermische warmtepomp is een gewone warmtepomp met een andere bron: de bodem of het grondwater in plaats van de buitenlucht. In de bodem liggen kunststofbuizen waarin water met een antivriesmiddel rondstroomt, in een gesloten circuit. Dat water neemt de warmte van de bodem op; de warmtepomp brengt die op de temperatuur van je centrale verwarming. Volgens de CREG blijft de bodem tijdens het stookseizoen rond 10 °C, ongeacht de buitentemperatuur, en presteren deze warmtepompen daardoor doorgaans beter dan lucht-waterwarmtepompen.

De warmtepomp zelf staat binnen, bijvoorbeeld in de technische ruimte; een buitenunit met ventilator is er niet. In Vlaanderen worden volgens een studie voor het Departement Omgeving naar schatting 1.000 à 1.500 boringen per jaar uitgevoerd voor particuliere projecten.

Verticale boring, horizontale collector of grondwater: wat past bij jouw perceel?

Welke van de drie systemen bij jou kan, hangt af van je perceel, de ondergrond en de Vlaamse regels voor boringen en grondwater.

Verticale boring

De meeste particuliere installaties in Vlaanderen hebben een verticale lus in een boorgat, typisch 100 à 150 m diep; een hedendaagse woning heeft meestal 1 tot 3 boringen nodig. Hoeveel meter je nodig hebt, volgt uit het warmteverlies van je woning en uit de ondergrond, niet uit een vuistregel: over 174 metingen bedraagt de warmtegeleiding van de Vlaamse bodem gemiddeld 2,01 W/mK, met uitschieters van 1,40 tot 4,00 W/mK. Laat dus eerst het warmteverlies per ruimte berekenen; hoe dat gaat, lees je in het vermogen van een warmtepomp.

Horizontale collector

Bij een collector liggen de buizen horizontaal op beperkte diepte, meestal onder de vorstgrens. Een graafmachine volstaat. Volgens dezelfde studie is de aanleg in de praktijk niet meteen goedkoper en vraagt hij een relatief grote oppervlakte, waardoor collectors steeds minder geplaatst worden. Omdat het geen boring is, valt een collector niet onder de Vlaamse indeling voor boringen. In de beschermingszones van type I en II rond drinkwaterwinningen zijn ook uitgravingen dieper dan 2,5 m verboden. Ondergrondse leidingen binnen 30 m van je woning hebben meestal geen omgevingsvergunning nodig.

Grondwater: de water-waterwarmtepomp

Een water-waterwarmtepomp haalt de warmte uit grondwater dat wordt opgepompt en weer teruggepompt: een open systeem. Pomp je hoogstens 30.000 m³ per jaar op en gaat geen put dieper dan het dieptecriterium, dan volstaat een melding; in de beschermingszones van type I en II rond drinkwaterwinningen zijn putten dieper dan 2,5 m verboden. Pomp je meer op of gaat een put dieper, dan heb je een vergunning nodig. Ook de putten boort een erkend boorbedrijf. Voor Mijn VerbouwPremie telt een warmtepomp op grondwater als geothermische warmtepomp.

Welke regels gelden voor een geothermische boring in Vlaanderen?

Voor een verticale boring gelden in Vlaanderen deze regels:

1. Waar je mag boren. In de beschermingszones van type I en II rond drinkwaterwinningen zijn boringen dieper dan 2,5 m verboden. In zone III, of dieper dan het plaatselijke dieptecriterium, heb je een omgevingsvergunning nodig. Daarbuiten heb je tot het dieptecriterium geen vergunning nodig.
2. De kaart. De module "VLAREM rubriek 55.1 – Bepalen van de klasse van een verticale boring" van de Databank Ondergrond Vlaanderen (DOV) toont voor je locatie of een boring niet ingedeeld, vergunningsplichtig of verboden is.
3. Het boorbedrijf. Sinds 1 januari 2015 mag alleen een erkend boorbedrijf een boring uitvoeren, wijzigen of buiten dienst stellen. Het meldt de start vooraf via de DOV, maakt een boorverslag en informeert je vooraf schriftelijk over de milieuvoorwaarden en de heffingen. De lijst van erkende boorbedrijven publiceert de Vlaamse Milieumaatschappij.
4. Het circuit. Als antivriesmiddel zijn alleen monopropyleenglycol of een bietenderivaat toegelaten, pas na druktesten zonder lek. De druk wordt automatisch bewaakt; bij drukverlies valt het systeem uit.
5. De controle. Een deskundige kijkt de installatie minstens om de vijf jaar na en onderhoudt ze; je bewaart het verslag voor de toezichthouder. Had je voor de boring een vergunning nodig, dan vraagt de Vlaamse gids over warmtepompen een controle om de twee jaar.

Wat is de prijs van een geothermische warmtepomp?

De prijzen hieronder komen uit de offertes die we analyseerden en de adviesprijzen van de fabrikanten, voor een woning die 6 à 8 kW nodig heeft. Aanpassingen aan radiatoren of vloerverwarming, het weghalen van een mazouttank en een zwaardere netaansluiting zitten er niet in.

Het prijsverschil met lucht-water zit volgens de CREG vooral in de boring. Vraag de diepte, het aantal boringen en de boring als aparte posten in de offerte, met het btw-tarief per post; welk tarief op de boring staat, lees je in btw op een warmtepomp. Wat een lucht-waterwarmtepomp kost, staat in de prijs van een warmtepomp.

Welke premie krijg je voor een geothermische warmtepomp?

Mijn VerbouwPremie is voor geothermie hoger dan voor lucht-water, als je aan de voorwaarden voldoet en de premie wordt toegekend:

De boring telt mee voor de premie; radiatoren, vloerverwarming en het wegnemen van de oude installatie niet. De warmtepomp moet een Europees productlabel A++ of beter hebben voor verwarming en de warmte afgeven op hoogstens 55 °C. Je vraagt de premie pas aan na de eindfactuur. De warmtepomp moet door een aannemer geplaatst zijn en door een RESCert-installateur gevalideerd. Voor een geothermische warmtepomp mag die een certificaat voor ondiepe geothermische systemen of voor warmtepompen hebben. Alle voorwaarden en de aanvraag lees je in de premie voor een warmtepomp.

Wanneer loont een geothermische warmtepomp tegenover lucht-water?

Een geothermische warmtepomp kost meer, maar verbruikt doorgaans minder stroom voor dezelfde warmte. Of de lagere stroomfactuur de meerprijs goedmaakt, hangt af van het seizoensrendement dat jouw installatie haalt, van je warmtevraag en van het prijsverschil tussen je twee offertes. Leg ze naast elkaar op dezelfde punten:

Bij de gebruikelijke prijzen in de offertes die we analyseerden kost geothermie € 9.500 tot € 12.000 meer: € 23.500 tegenover € 12.000 of € 14.000 onderaan, € 27.500 tegenover € 15.500 of € 17.500 bovenaan. Krijg je de premie, dan is het verschil kleiner: voor geothermie is ze in elke inkomenscategorie hoger dan voor lucht-water (zie de premietabel hierboven).

De CREG rekent voor een bodem-waterwarmtepomp met een seizoensrendement van 4,3, en met 5,6 voor een efficiënte installatie; voor lucht-water is dat 2,9 en 3,6. Voor de 14.450 kWh warmte van ons gasvoorbeeld verbruikt een geothermische warmtepomp bij 4,3 ongeveer 3.360 kWh stroom per jaar, een lucht-waterwarmtepomp bij 2,9 ongeveer 4.983 kWh. Aan € 0,26 per extra kWh, incl. btw, met een digitale meter (januari tot en met september 2026), met het hogere capaciteitstarief en het onderhoud zoals de CREG erbij, kost dat ongeveer € 1.013 per jaar met geothermie en € 1.467 met lucht-water: ongeveer € 454 minder. Bij 5,6 en 3,6 scheelt het ongeveer € 401 per jaar.

De CREG vergelijkt warmtepompen met een gasketel, niet met elkaar. Ze stelt vast dat een efficiënte warmtepomp de hogere aankoopprijs sneller compenseert in een woning met een hoge warmtevraag. Wat een warmtepomp tegenover je gasketel per jaar oplevert, lees je in is een warmtepomp rendabel?

Geothermie valt gunstiger uit dan lucht-water als:

• het prijsverschil klein is. Hoe kleiner het verschil tussen je offertes, hoe sneller het lagere verbruik het goedmaakt.
• je woning veel warmte nodig heeft. Dan weegt het betere rendement zwaarder, al heb je dan ook meer of diepere boringen nodig.
• je wilt koelen. Passief koelen met de bodem kan zonder dat de compressor draait, al is het koelvermogen beperkt. Volgens de studie voor het Departement Omgeving wordt bij nieuwbouw met een verticale boring quasi altijd, in meer dan 90% van de gevallen, ook passief gekoeld.
• er geen goede plaats is voor een buitenunit. Waar een buitenunit mag staan en wie hem mag plaatsen, lees je in de installatie van een warmtepomp.

Een lucht-waterwarmtepomp blijft de logische keuze als je budget beperkt is, als je niet mag boren of als er geen plaats is voor een boorwagen of een collector; zie de lucht-waterwarmtepomp.

Checklist: voor je laat boren

Bedragen en tarieven die veranderen

Veelgestelde vragen

Wat kost een geothermische warmtepomp?

Met een verticale boring meestal € 23.500 tot € 27.500 geplaatst, met een vork van € 23.500 tot € 34.000, inclusief 6% btw in een woning van minstens tien jaar oud. Dat blijkt uit de offertes die we analyseerden en de adviesprijzen van de fabrikanten, voor een woning die 6 à 8 kW nodig heeft. De boring alleen kost in die offertes € 7.000 tot € 11.500, exclusief btw.

Hoe diep is een boring voor een warmtepomp?

Een particuliere boring in Vlaanderen is typisch 100 à 150 m diep, en een hedendaagse woning heeft er meestal 1 tot 3 nodig. Hoe diep je zonder vergunning mag boren, bepaalt het plaatselijke dieptecriterium; de DOV-kaart toont het voor je perceel.

Heb je een vergunning nodig voor een geothermische boring?

Niet als de boring niet dieper gaat dan het dieptecriterium en buiten de beschermingszones voor drinkwater ligt. In zone III of dieper heb je een omgevingsvergunning nodig, en in de zones I en II zijn boringen dieper dan 2,5 m verboden. In elk geval moet een erkend boorbedrijf de boring uitvoeren.

Wat is een water-waterwarmtepomp?

Een warmtepomp die de warmte uit grondwater haalt: het water wordt uit een put opgepompt en via een andere put teruggepompt. Tot 30.000 m³ per jaar, met putten tot het dieptecriterium, volstaat in Vlaanderen een melding; anders heb je een vergunning nodig. In de beschermingszones van type I en II rond drinkwaterwinningen zijn putten dieper dan 2,5 m verboden.

Kan een geothermische warmtepomp koelen?

Ja, ook passief: de compressor draait dan niet en de koelte van de bodem of het grondwater gaat naar je woning, al is het koelvermogen beperkt. Vraag je Mijn VerbouwPremie aan vanaf 1 maart 2026, dan mag je een geothermische warmtepomp ook gebruiken om actief te koelen, zonder bijkomende voorwaarden.

Is een geothermische warmtepomp beter dan een lucht-waterwarmtepomp?

Hij presteert doorgaans beter omdat de bodem in de winter warmer is dan de buitenlucht, maar hij kost bij de gebruikelijke prijzen in de offertes die we analyseerden € 9.500 tot € 12.000 meer. Of dat loont, hangt af van je warmtevraag, van het rendement dat je installatie haalt en van het prijsverschil tussen je twee offertes. Hij past vooral als je veel warmte nodig hebt, passief wilt koelen of geen plaats hebt voor een buitenunit.