Lucht-waterwarmtepomp: werking, monoblock of split, en voor welk huis
Een lucht-waterwarmtepomp haalt warmte uit de buitenlucht en verwarmt daarmee het water van je centrale verwarming en je boiler. De CREG rekent voor een gemiddelde lucht-waterwarmtepomp met een seizoensrendement van 2,9: over een jaar levert elke kWh elektriciteit 2,9 kWh warmte.
Een lucht-waterwarmtepomp haalt warmte uit de buitenlucht en verwarmt daarmee het water van je centrale verwarming en je boiler voor sanitair warm water. De CREG rekent voor een gemiddelde lucht-waterwarmtepomp met een seizoensrendement van 2,9: over een jaar levert elke kWh elektriciteit dan 2,9 kWh warmte. Voor een efficiënte installatie rekent ze met 3,6. Of ze goed werkt in jouw huis, hangt vooral af van het warmteverlies van je woning en van de watertemperatuur die je radiatoren op koude dagen nodig hebben.
Er bestaan twee bouwvormen, monoblock en split, en dat verschil bepaalt wie welk werk mag doen en welk koudemiddel je krijgt. Voor nieuwe toestellen tot 12 kW, split en monoblock, verandert de Europese regel op 1 januari 2027.
In het kort
- Werking. De buitenunit haalt warmte uit de lucht, het water van je verwarming brengt ze naar radiatoren of vloerverwarming. Bij een seizoensrendement van 2,9 komt van elke 2,9 kWh warmte 1,9 kWh uit de lucht.
- Monoblock of split. Bij een monoblock zit de hele koudemiddelkring in de buitenunit en gaat alleen water door de muur. Bij een split lopen er koudemiddelleidingen naar binnen; werk daaraan doet een erkend koeltechnicus.
- Koelen. Veel lucht-waterwarmtepompen kunnen ook actief koelen door de kringloop om te keren. Laat in de offerte zetten of koeling inbegrepen is.
- Winter. Bosch noemt ongeveer −20 °C als grens waartoe moderne lucht-waterinstallaties normaal blijven werken; dagen met strenge vorst, met een minimum onder −10 °C, zijn er in Vlaanderen minder dan twee per jaar.
Hoe werkt een lucht-waterwarmtepomp?
In de buitenunit neemt een koudemiddel warmte op uit de lucht en verdampt. Een elektrische compressor perst het gas samen, waardoor het heet wordt. In een warmtewisselaar geeft het die warmte af aan het water van je verwarming, en een expansieventiel verlaagt de druk weer. Elke stap van die kringloop, en wat er gebeurt bij vorst en ontdooien, lees je in hoe werkt een warmtepomp.
Het warme water gaat naar je radiatoren of vloerverwarming en naar de boiler, net zoals bij een ketel. De lucht van de buitenunit komt dus niet in huis; dat doet een lucht-luchtwarmtepomp. De elektriciteit drijft de compressor aan, de meeste warmte komt uit de lucht. Bij een seizoensrendement van 2,9 levert 1 kWh elektriciteit 2,9 kWh warmte, waarvan 1,9 kWh uit de buitenlucht.
Monoblock of split: wat is het verschil?
Lucht-waterwarmtepompen bestaan in twee uitvoeringen. Bij een monoblock, vaak ook monobloc genoemd, zitten volgens Vaillant alle koeltechnische onderdelen in de buitenunit. Bij een split zijn ze verdeeld over een binnen- en een buitenunit. Volgens de code van goede praktijk van de Vlaamse overheid zijn lucht-waterwarmtepompen in monoblock- of splituitvoering ook de meest voorkomende warmtepompen.
| Kenmerk | Monoblock | Split |
|---|---|---|
| Door de muur | verwarmingswater | koudemiddel |
| Koudemiddelkring | gesloten in de buitenunit | verdeeld over binnen- en buitenunit |
| Plaatsing | geen erkend koeltechnicus nodig als er ter plaatse geen koeltechnisch werk gebeurt | koudemiddelleidingen aansluiten: erkend koeltechnicus |
| Afstand tot de woning | volgens de handleiding van de fabrikant | beperkt door de lengte van de koudemiddelleidingen, bij de Daikin Altherma 3 R 3 tot 27 m |
| Bij lange stroomonderbreking | waterleidingen buiten tegen vorst beschermen | geen verwarmingswater buiten |
| Voorbeeld in België | Bosch Compress 5800i AW, met R290 | Daikin Altherma 3 R, met R32 |
Wat betekent dat voor jou? Voor werk aan een warmtepomp met F-gassen moet je in Vlaanderen een beroep doen op een erkend koeltechnicus van een erkend koeltechnisch bedrijf. Zit de kring volledig in een hermetisch gesloten monoblock en gebeurt er ter plaatse geen koeltechnisch werk, dan hoeft die de installatie niet te doen. Bij een split is hij wel nodig om de koudemiddelleidingen aan te sluiten. Vraag dus bij elke split-offerte wie dat werk uitvoert. In Brussel en Wallonië gelden eigen regels en premies.
Bij een monoblock loopt er verwarmingswater door de leidingen buiten. NIBE raadt bij een langdurige stroomuitval aan om het buitendeel van de installatie af te tappen. Bespreek met je installateur hoe jouw installatie tegen bevriezing beschermd is.
R290 of R32: welk koudemiddel?
Toestellen zoals de Bosch Compress 5800i AW en de Daikin Altherma 4 H werken met propaan, R290. Volgens de Vlaamse overheid mag de GWP van een koudemiddel, de maat voor zijn broeikaseffect, op termijn maximaal 150 zijn, en wordt R32 met een GWP van 675 geleidelijk uitgefaseerd. R32 zit onder meer in de split-toestellen Daikin Altherma 3 R.
Voor de aankoop telt een datum. Nieuwe lucht-waterwarmtepompen tot 12 kW, monoblock of split, met een koudemiddel met een GWP van 150 of meer, zoals R32, mogen vanaf 1 januari 2027 niet meer op de Europese markt worden gebracht (behalve om veiligheidsredenen). Voor een monoblock is die uitzondering beperkt: kan het om veiligheidsredenen niet met een GWP onder 150, dan geldt een grens van 750. Wat al geplaatst is, mag blijven. Je hoeft een werkende R32-warmtepomp dus niet te vervangen.
Propaan is wel brandbaar en zwaarder dan lucht: bij een lek zakt het naar de grond. Daarom legt de fabrikant rond de buitenunit een veiligheidszone vast, met per model en per opstelling een andere vorm en grootte.
Bosch schrijft voor zijn R290-toestel dat er in de zone geen lichtschachten, kelderingangen, ramen of deuren mogen liggen, en geen ontstekingsbronnen zoals lampen of schakelaars.
Bestaat er een warmtepomp zonder buitenunit?
Een lucht-waterwarmtepomp haalt warmte uit buiten- of binnenlucht, zegt de definitie van Mijn VerbouwPremie. Toch is voor de meest voorkomende warmtepompen een buitenunit noodzakelijk, schrijft de Vlaamse overheid in haar code van goede praktijk over geluid. Dezelfde code noemt wel warmtepompen die de buitenunit overbodig maken: geothermische warmtepompen, en warmtepompen die hun warmte uit ventilatielucht of circulatielucht halen. Of zo'n installatie past, hangt af van je woning, je budget en je warmtevraag.
Zoek je alleen warm water, kijk dan naar een warmtepompboiler: een warmtepomp en een boiler in één toestel. Die haalt warmte uit lucht in de woning, bijvoorbeeld ventilatielucht of de lucht van de ruimte waarin hij staat, maar verwarmt je woning niet.
Past een lucht-waterwarmtepomp bij je huis?
Het vertrekpunt is het warmteverlies van je woning, berekend volgens de norm NBN EN 12831-1 met de Belgische nationale bijlage. Buildwise waarschuwt dat vuistregels per vierkante meter alleen dienen om te controleren of een berekening in de juiste orde van grootte ligt; ze mogen niet worden gebruikt voor het dimensioneren. Ook het vermogen van je oude ketel is geen maatstaf.
Daarna komt de vraag of je radiatoren genoeg warmte afgeven bij een lagere watertemperatuur. Hoe lager de aanvoertemperatuur, hoe beter het rendement: volgens de CREG haalt vloerverwarming meestal een hoger rendement dan radiatoren. In bestaande woningen zijn radiatoren vaak groter dan strikt nodig, stelt de VEKA-studie over hybride warmtepompen; toch kan een ruimte een grotere of extra radiator nodig hebben. Hoe je dat ruimte per ruimte nagaat, lees je in een warmtepomp met radiatoren.
In de offertes die we analyseerden kost een lucht-waterwarmtepomp met boiler geplaatst meestal € 12.000 tot € 15.500 voor 4 à 6 kW en € 14.000 tot € 17.500 voor 8 à 10 kW, inclusief 6% btw in een woning van minstens tien jaar oud; wat er in die prijs zit, lees je in de prijs van een warmtepomp.
Hoe presteert een lucht-waterwarmtepomp op een koude dag?
Hoe kouder de buitenlucht, hoe minder warmte de warmtepomp per kWh elektriciteit levert. Een Belgische technische fiche maakt dat concreet. Voor de buitenunit AW 5 OR-S van de Bosch Compress 5800i AW, met water van 35 °C:
| Buitenlucht | COP | Vermogen |
|---|---|---|
| 7 °C (A7/W35) | 4,85 | 2,84 kW, deellast |
| −7 °C (A−7/W35) | 2,51 | 5,42 kW, maximaal vermogen |
Bij −7 °C levert dit toestel op maximaal vermogen nog 2,51 kWh warmte per kWh elektriciteit; bij 7 °C draait het in deellast, dus een deel van het verschil komt van de hogere belasting. Moet het water warmer zijn dan 35 °C, dan daalt de COP verder: Daikin geeft in zijn Belgische catalogus voor de kleinste Altherma 3 R (ERGA04EV) bij −7 °C en maximaal vermogen, inclusief ontdooien, een COP van 2,82 met water van 35 °C en 1,32 met water van 55 °C. Het vermogen zakt dan van 5,38 naar 4,00 kW.
Zo koud wordt het in Vlaanderen zelden: in Ukkel is het gemiddelde minimum in januari 1,4 °C, en dagen met strenge vorst, met een minimum onder −10 °C, zijn er gemiddeld minder dan twee per jaar. Wat de warmtepomp in onze voorbeeldwoning op een echte vriesdag en een zachte winterdag doet, toont de grafiek uur per uur. Hoe ze ontdooit en wanneer een elektrisch element bijspringt, lees je in hoe werkt een warmtepomp.
Een winterdag, uur per uur
De warmte die de woning nodig heeft, en de elektriciteit daarvoor
-7,9°C tot -2,6°C buiten; kW per uur, de lijn is de elektriciteit
- Warmtevraag
- Elektriciteit
- Piekuur
Wat de dag vraagt
Viessmann Vitocal 250-A 08
- Warmte voor de woning
- 164,8 kWh
- Elektriciteit
- 83,3 kWhwaarvan 17,2 kWh bijverwarming
- Warmte per kWh elektriciteit
- 1,98
- Koudste uur09:00
- -7,9°C
- Hoogste aanvoertemperatuurvolgens de stooklijn
- 54°C
- Bijverwarming18 uur
- 17,2 kWh
- Warmte uit de buitenlucht
- 81,5 kWh
- Aandeel van de warmte uit de luchtViessmann Vitocal 250-A 08
- 49%
Een winterdag in de voorbeeldwoning, uur per uur: buitentemperatuur, warmtevraag van de woning, COP van de warmtepomp, elektriciteit erin en warmte eruit.
- Vriesdag: 164,8 kWh warmte uit 83,3 kWh elektriciteit, gemiddeld 1,98 kWh warmte per kWh elektriciteit; bijverwarming: 18 uur.
- Zachte winterdag: 76,7 kWh warmte uit 20,9 kWh elektriciteit, gemiddeld 3,68 kWh warmte per kWh elektriciteit; bijverwarming: niet nodig.
Hoeveel elektriciteit gebruikt een lucht-waterwarmtepomp in ons voorbeeld?
We nemen onze voorbeeldwoning van 150 m²: halfopen of open bebouwing uit de jaren '70–'80, met radiatoren en een gasketel die 17.000 kWh gas per jaar verbruikt. Het is een rekenvoorbeeld, geen gemiddelde Vlaamse woning en geen offerte.
- Nuttige warmte: 17.000 kWh gas × 85% rendement van de oude ketel = 14.450 kWh per jaar, waarvan 1.811 kWh voor sanitair warm water.
- Elektriciteit: 14.450 kWh ÷ seizoensrendement 2,9 = ongeveer 4.983 kWh per jaar.
Het seizoensrendement maakt het grootste verschil. De CREG rekent met 2,9 voor een gemiddelde en 3,6 voor een efficiënte installatie; 2,5 toont een installatie die minder goed presteert.
Elektriciteit per jaar in de voorbeeldwoning
| Seizoensrendement | Elektriciteit |
|---|---|
| Seizoensrendement 2,5 | 5.780 kWh |
| Seizoensrendement 2,9 | 4.983 kWh |
| Seizoensrendement 3,6 | 4.014 kWh |
Tussen 2,5 en 3,6 scheelt het dus ongeveer 1.766 kWh per jaar voor dezelfde warmte. Bij 2,9 kost de warmtepomp in onze voorbeeldwoning ongeveer € 1.467 per jaar, met de stijging van je capaciteitstarief (tarief van 2026) en het onderhoud erbij (stroom aan € 0,26 per extra kWh met een digitale meter, prijzen van januari tot en met september 2026, incl. btw); hoe dat bedrag is opgebouwd, lees je in het verbruik van een warmtepomp.
Kan een lucht-waterwarmtepomp koelen?
Ja, als het toestel het voorziet. Bij koelen wordt de werking van de koelkring omgedraaid, legt Vaillant uit; omdat de compressor dan werkt, spreek je van actieve koeling. Bosch vermeldt voor de Compress 5800i AW dat actieve koeling standaard mogelijk is. Daikin geeft voor de Altherma 3 R met binnenunit EHVX een werkbereik bij koelen van 10 tot 43 °C buitentemperatuur.
Een geothermische warmtepomp kan volgens de Vlaamse overheid passief koelen, zonder compressor. Wil je koelen, laat dan in de offerte zetten dat de koeling inbegrepen is, ingesteld wordt en via welke ruimtes ze werkt.
Hoe maakt een lucht-waterwarmtepomp sanitair warm water?
De warmtepomp verwarmt een apart voorraadvat, bijvoorbeeld via een spiraal waardoor verwarmingswater stroomt. Bosch bouwt in de binnenunit van de Compress 5800i AW een boiler van 170 liter in. Sanitair water verwarmen kan, maar volgens de Vlaamse overheid met minder energiewinst. Tegen legionella raadt Buildwise aan om sanitair warm water op minstens 60 °C te produceren; de raming van de CREG gaat uit van een boiler die één keer per week tot 60 °C wordt opgewarmd. Een aparte warmtepompboiler maakt alleen warm water.
Wat zijn de nadelen van een lucht-waterwarmtepomp?
Een lucht-waterwarmtepomp heeft beperkingen die je vooraf moet kennen:
- Rendement hangt af van het weer. Op koude dagen levert ze per kWh elektriciteit minder warmte, en bij vochtig weer rond het vriespunt moet ze ontdooien.
- De buitenunit maakt geluid. Voor de meeste woningwarmtepompen geldt geen wettelijke geluidsgrens; de code van goede praktijk raadt bij de buren 40 dB(A) 's nachts en 45 dB(A) overdag aan. Hoe je de plaats kiest, lees je in warmtepomp en geluid.
- Ruimte buiten. Je hebt een plaats nodig voor de buitenunit, en bij R290 een vrije veiligheidszone.
- Radiatoren. In een slecht geïsoleerde woning heb je soms grotere radiatoren of een hogere aanvoertemperatuur nodig, en dat kost rendement.
- Bijverwarming. Een verkeerd gedimensioneerde of ingestelde installatie gebruikt veel elektrische bijverwarming.
Welke merken en modellen we vergelijken en hoe we ze volgens onze criteria rangschikken, lees je bij de beste warmtepomp.
Checklist: dit vraag je voor je een offerte tekent
- Laat het vermogen bepalen met een warmteverliesberekening per ruimte volgens NBN EN 12831-1, niet met de oppervlakte of het vermogen van je oude ketel.
- Vraag welke aanvoertemperatuur je radiatoren op de koudste dagen nodig hebben en welke ruimtes een aanpassing vragen.
- Vraag of het toestel een monoblock of een split is, welk koudemiddel erin zit en wie het werk aan de koudemiddelleidingen doet.
- Vraag de GWP van het koudemiddel en controleer bij een toestel met R32 de regel die vanaf 1 januari 2027 geldt.
- Laat de plaats van de buitenunit tekenen, met de veiligheidszone en de afstand tot de buren.
- Laat noteren of koeling inbegrepen is en wie ze instelt.
Bedragen en tarieven die veranderen
| Wat | Bedrag | Geldt |
|---|---|---|
| Lucht-waterwarmtepomp met boiler, geplaatst | € 12.000–€ 15.500 (4 à 6 kW), € 14.000–€ 17.500 (8 à 10 kW) | Meestal, in de offertes die we analyseerden; incl. 6% btw in een woning van minstens tien jaar oud |
| Nieuwe lucht-waterwarmtepompen tot 12 kW, monoblock of split, met een GWP van 150 of meer | Niet meer op de Europese markt, behalve om veiligheidsredenen (voor een monoblock dan een grens van 750) | Vanaf 1 januari 2027; wat al geplaatst is, mag blijven |
Zo rekenen we
Onze voorbeeldwoning van 150 m² op gas:
- 17.000 kWh gas per jaar, zoals op je energiefactuur;
- 85% rendement van de oude ketel (onze aanname);
- seizoensrendement 2,9 en 3,6 (CREG), met 2,5 als ons voorbeeld ter vergelijking;
- prijzen van januari tot en met september 2026, incl. btw.
Meer in onze redactionele methode.
Veelgestelde vragen
Wat is een lucht-waterwarmtepomp?
Een lucht-waterwarmtepomp is een elektrische verwarming die warmte uit de buitenlucht haalt en daarmee het water voor je radiatoren, vloerverwarming en sanitair warm water verwarmt. Ze vervangt de ketel van je centrale verwarming. De CREG rekent voor een gemiddelde lucht-waterwarmtepomp met een seizoensrendement van 2,9.
Wat verandert er in 2027 voor warmtepompen met R32?
Nieuwe lucht-waterwarmtepompen tot 12 kW, monoblock of split, met een koudemiddel met een GWP van 150 of meer, zoals R32, mogen vanaf 1 januari 2027 niet meer op de Europese markt worden gebracht (behalve om veiligheidsredenen). Voor een monoblock is die uitzondering beperkt: kan het om veiligheidsredenen niet met een GWP onder 150, dan geldt een grens van 750. Wat al geplaatst is, mag blijven. Een werkende R32-warmtepomp hoef je dus niet te vervangen.
Monoblock of split: welke kies je?
Bij een monoblock gaat alleen verwarmingswater door de muur, en als er ter plaatse geen koeltechnisch werk gebeurt, hoeft er geen erkend koeltechnicus aan te pas te komen. Bij een split hangt de afstand tussen buiten- en binnenunit af van de lengte van de koudemiddelleidingen, bij de Daikin Altherma 3 R 3 tot 27 m, en sluit een erkend koeltechnicus die leidingen aan. Vraag in beide gevallen welk koudemiddel erin zit: de regel van 1 januari 2027 geldt voor nieuwe toestellen tot 12 kW, split en monoblock.
Wat is het verschil met een lucht-luchtwarmtepomp?
Een lucht-waterwarmtepomp geeft haar warmte af aan water, dat naar je radiatoren, vloerverwarming en boiler gaat. Een lucht-luchtwarmtepomp blaast warme lucht rechtstreeks in een ruimte en maakt geen sanitair warm water. In een woning met centrale verwarming vervangt een lucht-waterwarmtepomp dus je ketel.