Warmtepomp installeren: plaats, stappen, installateur en vergunning
In Vlaanderen heb je voor de buitenunit van een warmtepomp meestal geen omgevingsvergunning nodig: in de tuin, aan een gevel of op een plat dak, minstens 2 m van de perceelsgrens of tot tegen een bestaande scheidingsmuur, binnen 30 m van je woning en als geen lokale regel iets anders bepaalt. Werk aan het koelcircuit van een F-gaswarmtepomp doet een erkende koeltechnicus.
In Vlaanderen heb je voor de buitenunit van een warmtepomp meestal geen omgevingsvergunning nodig. Dat geldt in de tuin, aan een gevel of op een plat dak, als het toestel minstens 2 m van de perceelsgrens of tot tegen een bestaande scheidingsmuur staat, binnen 30 m van je vergunde woning, en geen lokale regel iets anders bepaalt. Werk aan het koelcircuit van een warmtepomp met F-gassen doet een erkende koeltechnicus.
In Brussel en Wallonië gelden eigen premies en regels; deze gids gaat over Vlaanderen.
In het kort
- Plaats. Zonder vergunning in de tuin, aan een gevel of op een plat dak, minstens 2 m van de perceelsgrens of tot tegen een bestaande scheidingsmuur. De voorgevel en het platte dak horen daar sinds 1 maart 2026 bij.
- Lokale regels. Een verordening, een RUP, een jonge verkaveling of je vergunning kan iets anders bepalen. Vraag het na bij de omgevingsdienst van je gemeente.
- Wie. Een erkende koeltechnicus voor werk aan het koelcircuit van een F-gaswarmtepomp. Voor de premie een aannemer en een RESCert-installateur.
- Propaan. Rond een toestel met R290 hoort een veiligheidszone zonder openingen naar de woning en zonder ontstekingsbronnen.
- Stappen. Tien stappen van plaatsbezoek tot ingebruikname. De premie vraag je pas aan na de eindfactuur.
Waar plaats je de buitenunit van een warmtepomp?
De installatiehandleiding van je toestel legt onder meer de veiligheidszone en de vrije ruimte rond het toestel vast. De code van goede praktijk van het Departement Omgeving geeft daarnaast deze aandachtspunten:
| Criterium | Waar let je op |
|---|---|
| Afstand tot de buren | Zo ver mogelijk van de perceelsgrenzen links en rechts, met de uitlaat van de ventilator liefst niet naar de buren gericht. |
| Muren en hoeken | Een gevel achter het toestel maakt het geluid ongeveer 3 dB luider, twee gevels of een gevel met een afdak ongeveer 6 dB. |
| Ondergrond | Gras dempt het geluid, een terras, een harde bodem of een dak kaatst het terug. |
| Uitblaaslucht | Niet naar je terras, opengaande ramen of ramen met ventilatieroosters: de koude of warme lucht kan storen. |
| Bereikbaarheid | In het zicht en bereikbaar, zodat inspectie en onderhoud vlot gaan. |
Voor de meeste woningwarmtepompen geldt geen wettelijke geluidsgrens; de code van goede praktijk raadt bij de buren 40 dB(A) 's nachts en 45 dB(A) overdag aan. Hoe ver je toestel van het raam van de buren moet staan, lees je in warmtepomp en geluid.
De rekentool hieronder schat het geluid aan het raam van de buren. Dat is een richtwaarde, geen wettelijke grens, en een groene uitkomst bewijst niet dat je ze haalt.
Waar komt de buitenunit?
Een perceel van bovenaf: tik op een plaats of versleep het toestel. De ringen tonen hoe het geluid met de afstand afneemt.
Goede plaats Vrije kant van de tuin
Veel afstand tot alle ramen, het toestel blaast weg van de buren en de leidingen naar de technische ruimte blijven kort.
- Aan het dichtstbijzijnde slaapkamerraam van de buren
- 22 dB(A)onder de richtwaarde voor de nacht van 40 dB(A)
- Afstand
- 13,4 mvrij in de tuin
- Afstand voor de richtwaarde
- 1,8 m
Een perceel van bovenaf met twee buurwoningen en zeven mogelijke plaatsen voor de buitenunit, elk met het geschatte geluid aan het dichtstbijzijnde slaapkamerraam van de buren.
- Vrije kant van de tuin (Goede plaats): 22 dB(A) op 13,4 m, onder de richtwaarde voor de nacht van 40 dB(A). Veel afstand tot alle ramen, het toestel blaast weg van de buren en de leidingen naar de technische ruimte blijven kort.
- Onder je eigen slaapkamer (Minder goede plaats): 29 dB(A) op 9,1 m, onder de richtwaarde voor de nacht van 40 dB(A). De gevel kaatst het geluid terug, recht naar je eigen slaapkamerraam.
- In de hoek van de woning (Minder goede plaats): 31 dB(A) op 9,8 m, onder de richtwaarde voor de nacht van 40 dB(A). Twee muren kaatsen het geluid terug: ongeveer 6 dB luider.
- In de smalle doorgang tussen de woningen (Minder goede plaats): 44 dB(A) op 2,1 m, boven de richtwaarde voor de nacht van 40 dB(A). De muren versterken het geluid, en het slaapkamerraam van de buren is maar enkele meters ver.
- Aan de perceelsgrens (Minder goede plaats): 41 dB(A) op 2,2 m, boven de richtwaarde voor de nacht van 40 dB(A). Vlak voor het slaapkamerraam van de buren en dichter dan 2 m bij de grens: te weinig afstand.
- Voor de haag (Minder goede plaats): 24 dB(A) op 11,3 m, onder de richtwaarde voor de nacht van 40 dB(A). De haag remt de luchtstroom, het toestel zuigt zijn eigen koude lucht weer aan en werkt minder goed.
- In de voortuin aan de straat (Minder goede plaats): 26 dB(A) op 12,4 m, onder de richtwaarde voor de nacht van 40 dB(A). Zichtbaar en dicht bij het voetpad; de leidingen naar de technische ruimte achteraan worden lang.
Welke veiligheidszone heeft een warmtepomp met propaan?
Propaan (R290) heeft een hogere dichtheid dan lucht. Bij een lek zakt het koudemiddel en verzamelt het zich aan de grond. Daarom legt de fabrikant rond het toestel een veiligheidszone vast. Volgens de Belgische systeemwijzer van Bosch voor de Compress 5800iAW 5 ORM-S mogen daarin geen gebouwopeningen liggen zoals lichtschachten, luiken, kleppen, kelderingangen, ramen of deuren, en geen ontstekingsbronnen zoals magneetschakelaars, lampen of elektrische schakelaars.
Voor dat model is de zone 1.000 mm, bij montage op de vloer tegen een muur en bij montage aan de muur; in een hoek kan ze tot 2.000 mm reiken. Een ander model kan andere afstanden opleggen, dus de handleiding van jouw toestel beslist. Houd de zone ook later vrij van een buitenlamp of schakelaar.
Welke sokkel en afvoer heeft de buitenunit nodig?
De code van goede praktijk raadt een sokkel aan die zo stabiel, stijf en zwaar mogelijk is; een licht dak of een andere lichte constructie is niet geschikt. Als vuistregel wegen de buitenunit en de sokkel minstens evenveel, zodat de sokkel niet meetrilt. De trillingsdempers moeten bij het gewicht van het toestel passen.
Bij koud en vochtig weer vormt er zich ijs op de buitenunit, en het toestel ontdooit dat zelf. In Ukkel ligt de relatieve vochtigheid in januari gemiddeld op 84%, dus dat gebeurt geregeld. Het smeltwater moet vorstvrij weglopen en mag niet op een pad bevriezen. De Belgische systeemwijzer van Bosch voorziet daarvoor een aansluiting voor vorstbeveiliging van het condens.
Bij een monoblock zit het hele koelcircuit in de buitenunit en lopen er waterleidingen naar binnen. Vraag hoe die leidingen tegen vorst beschermd zijn, ook als de stroom uitvalt.
Op de grond, aan de gevel of op het platte dak?
| Criterium | Op de grond | Aan de gevel | Op het platte dak |
|---|---|---|---|
| Bevestiging | Zware sokkel op volle grond, met trillingsdempers | Muurbeugels, met een betontegel onder de dempers | Stevige ondergrond; een licht dak is niet geschikt |
| Zonder vergunning? | Ja, met 2 m tot de perceelsgrens of tot tegen een bestaande scheidingsmuur | Ja, op elke gevel; de voorgevel sinds 1 maart 2026 | Ja, sinds 1 maart 2026, met dezelfde 2 m |
Een hellend dak staat niet in de vrijstelling; vraag je gemeente of je daar een vergunning nodig hebt. Helemaal binnen kan zelden: voor de meest voorkomende warmtepompen is een buitenunit noodzakelijk, schrijft het Departement Omgeving. Welke warmtepompen zonder buitenunit werken, en het verschil tussen een monoblock en een split, lees je in de lucht-waterwarmtepomp.
Heb je een vergunning nodig voor een warmtepomp?
Meestal niet. Het Vrijstellingenbesluit stelt de bovengrondse delen van een warmtepomp vrij van een omgevingsvergunning, als onder meer aan deze voorwaarden is voldaan:
| Voorwaarde | Wat het betekent |
|---|---|
| Plaats | In de tuin, op een gevel of op een plat dak. Binnendelen vallen onder de vrijstelling voor binnenverbouwingen. |
| Afstand | Minstens 2 m van de perceelsgrens, of tot tegen een bestaande scheidingsmuur. Staat het toestel ook maar gedeeltelijk binnen die 2 m, dan geldt de vrijstelling niet. |
| Straal | Volledig binnen 30 m van je woning, en die woning is hoofdzakelijk vergund of vergund geacht. |
| Lokale regels | Niet in strijd met een stedenbouwkundige verordening, een RUP of BPA, een verkaveling van minder dan vijftien jaar oud of de voorwaarden van je omgevingsvergunning. |
| Erfgoed | Voor beschermd erfgoed blijft een aparte toelating nodig. |
De algemene regel van 1 m voor niet-overdekte constructies in de tuin geldt uitdrukkelijk niet voor een warmtepomp. Een gemeentelijke verordening kan wel verbieden dat je een warmtepomp tegen de voorgevel zet, en een verkaveling kan de zijtuin uitsluiten. Vraag het bij twijfel na bij de omgevingsdienst van je gemeente, en vraag bij beschermd of geïnventariseerd erfgoed altijd eerst raad bij de gemeente.
Los daarvan kan een melding nodig zijn: hebben alle warmtepompen en airco's in je woning samen een elektrisch vermogen van 5 kW tot en met 200 kW, dan volstaat een melding bij je stad of gemeente. Voor de boring van een geothermische warmtepomp gelden eigen regels.
Rekenvoorbeeld: waar mag de buitenunit staan bij onze voorbeeldwoning?
Onze voorbeeldwoning is een halfopen bebouwing van 150 m² met radiatoren. Het is een voorbeeld, geen gemiddelde Vlaamse woning. Onze aannames: naast de vrije zijgevel ligt een strook van 3,0 m tot de perceelsgrens, en het toestel neemt met de vrije ruimte die de handleiding erachter vraagt 0,6 m in.
| Plek | Toets | Uitkomst |
|---|---|---|
| A. Tegen de zijgevel | 3,0 m − 0,6 m = 2,4 m tot de grens; meer dan 2 m | Vrijgesteld, als geen lokale regel het verbiedt |
| B. In dezelfde strook, 1,0 m van de gevel om een raam te ontwijken | 3,0 m − 1,0 m − 0,6 m = 1,4 m tot de grens; minder dan 2 m | Niet vrijgesteld: vergunning nodig of een andere plek |
| C. In de tuin, tegen de bestaande scheidingsmuur met de buren | Tot tegen een bestaande scheidingsmuur | Vrijgesteld; toets wel het geluid bij de buren |
| D. Aan de achtergevel, 0,8 m naast een kelderlichtkoker | Bij het Bosch-voorbeeld is de zone 1.000 mm; 0,8 m is minder dan 1,0 m | Niet zo plaatsen; 0,3 m verder ligt de koker op 1,1 m, buiten de zone |
| E. Op het hellende dak van de garage | Een hellend dak staat niet in de vrijstelling | Vraag de gemeente of je een vergunning nodig hebt |
Plek C staat het dichtst bij de buren: reken het geluid na met de rekentool hierboven.
Wie mag een warmtepomp installeren?
Het koelcircuit. Werken aan het koelcircuit van een F-gaswarmtepomp laat je uitvoeren door een erkende koeltechnicus van een erkend koeltechnisch bedrijf: installatie, onderhoud, herstellingen, lekcontroles en het terugwinnen van koudemiddel. Een gesloten monoblock waaraan ter plaatse niets aan het koelcircuit gebeurt, mag zonder koeltechnicus geplaatst worden.
De premie. Je vraagt de premie pas aan na de eindfactuur. De warmtepomp moet door een aannemer geplaatst zijn en door een RESCert-installateur gevalideerd. Het RESCert-nummer staat op het attest dat de aannemer invult. Een RESCert-installateur mag ook het werk van een installateur zonder certificaat valideren en neemt dan de verantwoordelijkheid voor de goede werking. Plaats je de warmtepomp zelf, dan krijg je geen Mijn VerbouwPremie. De lijst van gecertificeerde installateurs staat op vlaanderen.be.
Het koudemiddel vanaf 2027. Nieuwe lucht-waterwarmtepompen tot 12 kW, monoblock of split, met een koudemiddel met een GWP van 150 of meer, zoals R32, mogen vanaf 1 januari 2027 niet meer op de Europese markt worden gebracht (behalve om veiligheidsredenen). Wat al geplaatst is, mag blijven.
Hoe je een installateur kiest en offertes vergelijkt, lees je in offertes voor een warmtepomp vergelijken.
Hoe verloopt de installatie, stap voor stap?
De tekening toont een bestaande woning met radiatoren waar een warmtepomp de oude ketel vervangt. Ze geeft de volgorde, geen planning. Bij stap 8 staat een Duitse meterkast: je Belgische meter en verdeelkast zien er anders uit.
De installatie in 10 stappen
Plaatsbezoek
De installateur bekijkt ruimtes, radiatoren en de elektrische installatie voor de warmteverliesberekening, terwijl de oude ketel nog werkt.
Oude ketel weg
De oude ketel en zijn boiler worden afgekoppeld en weggehaald.
Sokkel
Naast de woning komt een stevige ondergrond voor de buitenunit.
Buitenunit
Het toestel wordt op de sokkel geplaatst.
Doorvoer in de muur
Door de buitenmuur wordt een gat geboord voor de leidingen en de kabel naar de buitenunit.
Binnenunit en boiler
De binnenunit en de boiler voor sanitair warm water komen op de plaats van de oude ketel.
Leidingen
De binnenunit wordt aangesloten op de bestaande leidingen naar de radiatoren, de boiler op koud en warm water.
Elektriciteit
De elektricien sluit binnen- en buitenunit aan en past de elektrische installatie aan voor de warmtepomp.
Vullen en inregelen
De installatie wordt gevuld en ontlucht, en aan de radiatorkranen hydraulisch ingeregeld.
Ingebruikname
De stooklijn is ingesteld, de warmtepomp draait, radiatoren en sanitair warm water worden warm.
| Stap | Waar je op let |
|---|---|
| 1. Plaatsbezoek | Een warmteverliesberekening per ruimte, met de ontwerpbuitentemperatuur die de norm voor jouw gemeente vastlegt; meer in het vermogen van een warmtepomp. |
| 2. Oude ketel weg | Wie de ketel afbreekt en of dat in de prijs zit. |
| 3. Sokkel | Zware sokkel, vorstvrije condensafvoer. |
| 4. Buitenunit | Veiligheidszone vrij. |
| 5. Doorvoer in de muur | Een dichte doorvoer die geen trillingen doorgeeft. |
| 6. Binnenunit en boiler | De inhoud van de boiler voor sanitair warm water. |
| 7. Leidingen | Expansievat, circulatiepomp en eventueel buffervat. |
| 8. Elektriciteit | Wie het doet en wat er in je verdeelkast verandert. |
| 9. Vullen en inregelen | Een inregelverslag op papier. |
| 10. Ingebruikname | De instellingen op papier en uitleg bij het toestel. |
Hoe wordt een warmtepomp aangesloten in je technische ruimte?
Op de plaats van de oude ketel komt de binnenunit, vaak met een boiler voor sanitair warm water. Bij de Bosch Compress 5800iAW 5 ORM-S zitten een boiler van 170 liter, een circulatiepomp en een buffervat van 16 liter in de binnenunit, met een expansievat in het installatieschema.
Of je een apart buffervat nodig hebt, hangt af van het toestel, onder meer van het minimale waterdebiet tijdens het ontdooien. Staat er een in je offerte, vraag dan waarom.
De elektricien sluit de binnen- en de buitenunit aan en past je elektrische installatie aan; vraag in de offerte wat er in je verdeelkast verandert. Laat ook vastleggen wanneer de elektrische weerstand bijspringt: met een digitale meter rekent het capaciteitstarief met de hoogste kwartierpiek van je elektriciteitsverbruik in een maand, en een weerstand die bijspringt, kan die piek verhogen.
Hoe wordt de warmtepomp in gebruik genomen?
De installatie wordt gevuld, ontlucht en hydraulisch ingeregeld aan de radiatorkranen, zodat elke ruimte de geplande warmte krijgt; meer in warmtepomp en radiatoren. Daarna stelt de installateur de stooklijn in: hoe kouder het buiten is, hoe warmer het water dat naar je radiatoren gaat. Voor Mijn VerbouwPremie moet het afgiftesysteem op hoogstens 55 °C ingesteld zijn; dat is een premievoorwaarde, geen algemene wet.
Uitleg bij het toestel. Laat je de bediening tonen en noteer wie je belt bij een storing.
Een documentenmap. De eindfactuur, het attest van de aannemer met het RESCert-nummer, het EU-energielabel, de handleiding met de veiligheidszone, het inregelverslag en de instellingen.
Met de eindfactuur en het attest vraag je Mijn VerbouwPremie aan; de facturen mogen op de aanvraagdatum hoogstens 24 maanden oud zijn. Betaal het saldo pas als eindfactuur en attest kloppen: een leveringsbon is geen eindfactuur. Wat er na de oplevering komt, lees je in onderhoud van een warmtepomp.
Voor de installateur begint
- Vraag de installatiehandleiding van het aangeboden toestel en duid de veiligheidszone aan op de plek zelf.
- Meet de afstand van het toestel tot de perceelsgrens, of ga na of het tot tegen een bestaande scheidingsmuur komt.
- Laat in de offerte zetten wie het koelcircuit, de elektriciteit en het inregelen doet.
- Vraag het RESCert-nummer van wie installeert of valideert.
- Wil je met de warmtepomp koelen, laat de koeling dan bij de ingebruikname instellen en tonen, en zet die instellingen mee op papier.
- Spreek af dat je het inregelverslag en de instellingen op papier krijgt, ook die van de nachtstand en de elektrische weerstand.
- Betaal het saldo pas als de eindfactuur en het attest van de aannemer kloppen.
Cijfers die veranderen
| Wat | Waarde | Geldt |
|---|---|---|
| Buitenunit zonder omgevingsvergunning | Tuin, gevel of plat dak; minstens 2 m van de perceelsgrens of tot tegen een bestaande scheidingsmuur; binnen 30 m van de woning | Voorgevel en plat dak sinds 1 maart 2026 |
| Melding voor warmtepompen en airco's | Samen 5 kW tot en met 200 kW elektrisch vermogen: klasse 3, melding | VLAREM, rubriek 16.3.2 |
| Nieuwe lucht-waterwarmtepompen tot 12 kW, monoblock of split, met een GWP van 150 of meer | Niet meer op de Europese markt, behalve om veiligheidsredenen | Vanaf 1 januari 2027 |
| RESCert voor Mijn VerbouwPremie | Installatie of validatie door een RESCert-installateur; certificaat 7 jaar geldig | Premievoorwaarde voor warmtepompen |
| Afgiftetemperatuur voor Mijn VerbouwPremie | Hoogstens 55 °C | Premievoorwaarde voor warmtepompen |
Zo rekenen we
Het rekenvoorbeeld gebruikt onze voorbeeldwoning met een strook van 3,0 m en een toestel dat 0,6 m inneemt; beide zijn aannames. De regels zijn die van het Vrijstellingenbesluit, de 1.000 mm geldt voor één Bosch-model. Het voorbeeld vervangt geen advies van je gemeente of de handleiding van je toestel. Meer in onze redactionele methode.
Veelgestelde vragen
Mag een warmtepomp op een hellend dak staan?
Niet zonder meer. De vrijstelling geldt in de tuin, aan een gevel en op een plat dak; een hellend dak staat er niet in. Vraag je gemeente of je daar een vergunning nodig hebt, of kies een plek in de tuin of aan de gevel, minstens 2 m van de perceelsgrens of tot tegen een bestaande scheidingsmuur.
Mag een warmtepomp aan de voorgevel of op het platte dak?
Ja, sinds 1 maart 2026 zonder omgevingsvergunning, met dezelfde voorwaarden: minstens 2 m van de perceelsgrens of tot tegen een bestaande scheidingsmuur, en binnen 30 m van je woning. Verbiedt een gemeentelijke verordening een warmtepomp aan de voorgevel, dan geldt de vrijstelling daar niet. Vraag het na bij de omgevingsdienst van je gemeente.
Kan je een warmtepomp installeren in een bestaande woning?
Ja. De tien stappen hierboven gaan net over een bestaande woning met radiatoren, waar een warmtepomp de oude ketel vervangt. Wat beslist, is het plaatsbezoek: een warmteverliesberekening per ruimte en een controle of je radiatoren de ruimtes warm krijgen bij de lagere watertemperatuur van een warmtepomp.
Moet je een warmtepomp melden bij de gemeente?
Voor een lucht-waterwarmtepomp alleen als alle warmtepompen en airco's in je woning samen een elektrisch vermogen van 5 kW tot en met 200 kW hebben. Dan zijn ze een ingedeelde inrichting van klasse 3 en volstaat een melding bij je stad of gemeente. De meeste warmtepompen en airco's voor één woning blijven onder 5 kW; tel het opgenomen elektrische vermogen, niet het warmtevermogen. Voor de boring van een geothermische warmtepomp gelden eigen regels.
Wat moet de installateur je geven na de installatie?
De eindfactuur, het attest van de aannemer met het RESCert-nummer, het EU-energielabel, de handleiding met de veiligheidszone van je model, het inregelverslag en de instellingen. Met de eindfactuur en het attest vraag je Mijn VerbouwPremie aan. Laat je ook de bediening tonen en noteer wie je belt bij een storing.